NEGERI SEMBILAN KEMBALI PANAS! PELUCUTAN TIDAK SAH? INI PENJELASAN WAJIB TAHU

Kemelut politik dan adat di Negeri Sembilan semakin menjadi perhatian selepas Menteri Besar, Datuk Ismail Lasim, tampil memberikan penjelasan berhubung Surat Cara Proklamasi yang tular pada malam 8 September.

Ismail mengesahkan bahawa beliau memang menandatangani dokumen berkenaan, namun mendakwa tandatangan itu dibuat tanpa kerelaan dan secara paksaan (duress).

Beliau turut mengesahkan telah membuat laporan polis sekitar jam 6 petang pada 8 September bagi membolehkan pihak berkuasa menjalankan siasatan.

Perkembangan itu berlaku selepas sekumpulan individu yang mendakwa mewakili Undang Yang Empat mendedahkan satu dokumen yang dikatakan berkaitan kedudukan Tuanku Muhriz Tuanku Munawir sebagai Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan.

Apa sebenarnya yang dijelaskan oleh Menteri Besar?

Dalam kenyataan pada 9 September, Ismail berkata:

Beliau mengakui menandatangani Surat Cara Proklamasi tersebut.

Bagaimanapun, beliau menegaskan bahawa ia dilakukan tanpa rela hati dan dalam keadaan paksaan. Ismail berkata laporan polis dibuat supaya perkara tersebut dapat disiasat oleh pihak berkuasa.

Ini bermakna isu tersebut kini bukan sekadar pertikaian mengenai kewujudan dokumen. Ia turut melibatkan persoalan bagaimana dokumen tersebut ditandatangani dan dalam keadaan apa tandatangan itu diberikan.

Kerajaan Negeri kata dokumen itu tidak sah

Dalam kenyataan yang sama, Ismail berkata pendirian Kerajaan Negeri Sembilan ialah Surat Cara Proklamasi tersebut tidak memenuhi proses dan tatacara yang diperuntukkan di bawah Perkara 10 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959. Atas alasan tersebut, beliau menyatakan dokumen berkenaan:

• tidak sah;
• tidak berperlembagaan; dan
• tidak boleh dikuatkuasakan.

Ini adalah pendirian Kerajaan Negeri Sembilan, dan bukan bermaksud persoalan tersebut telah diputuskan oleh mahkamah.

Apa kaitannya dengan Tuanku Muhriz?

Kontroversi tercetus selepas empat individu yang mendakwa sebagai Undang Yang Empat, bersama Tunku Besar Tampin dan Dato’ Shahbandar Sungai Ujong, mengadakan sidang media pada malam 8 September.

Dalam sidang media tersebut, mereka menunjukkan dokumen yang didakwa merupakan Surat Cara Proklamasi berkaitan kedudukan Tuanku Muhriz.

Menurut laporan media, dokumen itu dikatakan bertarikh 3 Ogos 2026 dan mempunyai tandatangan Ismail.

Namun, kesahihan serta implikasi perlembagaan dokumen tersebut kini menjadi pertikaian.

MB tegaskan sokongan kepada Tuanku Muhriz

Dalam perkembangan terbaru, Ismail turut menegaskan pendirian beliau terhadap Tuanku Muhriz.

Beliau menyatakan sokongan penuh dan taat setia yang tidak berbelah bahagi kepada Tuanku Muhriz sebagai Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan yang sah dan berdaulat.

Beliau turut merujuk kepada Perkara 71 Perlembagaan Persekutuan, yang menyentuh jaminan Persekutuan terhadap hak dan kedudukan Raja-Raja Melayu di sisi Perlembagaan.

Laporan polis dibuat?

Menurut Ismail, laporan polis dibuat sekitar jam 6 petang pada 8 September untuk membolehkan pihak berkuasa menjalankan siasatan.

Ini penting kerana dakwaan bahawa dokumen tersebut ditandatangani “under duress” merupakan satu dakwaan serius yang memerlukan siasatan.

Buat masa ini, pihak berkuasa masih perlu menentukan keadaan sebenar yang berlaku ketika dokumen tersebut ditandatangani.

Jawatankuasa Pendamai ?

Dalam mesyuarat Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri Sembilan pada 8 September, kerajaan negeri turut membincangkan penubuhan sebuah Jawatankuasa Pendamai.

Menurut Ismail, jawatankuasa itu bertujuan menjadi platform untuk mencari penyelesaian terhadap pertikaian berkaitan adat secara:

harmoni, berhemah dan berlandaskan semangat muafakat.

Langkah ini menunjukkan kerajaan negeri mahu mencari jalan penyelesaian selain daripada membiarkan pertikaian tersebut terus berlarutan.

Kenapa isu ini menjadi begitu rumit?

Kemelut ini bukan sekadar berkaitan politik biasa. Ia turut menyentuh:

👑 Institusi Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan

📜 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan

⚖️ Proses perlembagaan

🏛️ Peranan Undang Yang Empat

🚔 Siasatan polis

🤝 Pertikaian adat dan usaha pendamaian

Sebab itu sebarang perkembangan selepas ini dijangka mendapat perhatian bukan sahaja di Negeri Sembilan tetapi juga di peringkat nasional.

Apa yang berlaku sebelum ini?

Untuk memahami isu ini, kronologi ringkas sangat penting.

19 April 2026

Berlaku pertikaian berkaitan satu deklarasi yang dikatakan menyentuh kedudukan Tuanku Muhriz.

Kesahihan deklarasi tersebut bagaimanapun dipertikaikan.

3 Ogos 2026

Satu dokumen yang dikatakan mempunyai tandatangan Menteri Besar, Ismail Lasim, dikaitkan dengan Surat Cara Proklamasi.

Perkara itu hanya menjadi perhatian umum selepas dokumen tersebut didedahkan pada 8 September.

8 September 2026

Sekumpulan individu yang mendakwa mewakili Undang Yang Empat mengadakan sidang media dan menunjukkan dokumen berkenaan.

8 September, sekitar 6 petang

Ismail berkata beliau telah membuat laporan polis berhubung perkara tersebut.

9 September 2026

Ismail tampil memberikan penjelasan.

Beliau mengesahkan tandatangan itu adalah miliknya tetapi mendakwa ia dibuat tanpa kerelaan dan secara paksaan.

Beliau juga menyatakan dokumen itu tidak memenuhi proses di bawah Perkara 10 dan oleh itu tidak sah serta tidak boleh dikuatkuasakan.

Jadi, adakah Tuanku Muhriz sudah dilucutkan jawatan?

Tidak boleh disimpulkan begitu berdasarkan perkembangan setakat ini.

Dokumen yang dipertikaikan itu memang dikaitkan dengan usaha untuk menyingkirkan Tuanku Muhriz, tetapi Kerajaan Negeri Sembilan menyatakan dokumen tersebut tidak sah dan tidak boleh dikuatkuasakan.

Malah, Ismail sendiri menegaskan sokongan dan taat setianya kepada Tuanku Muhriz sebagai Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan.

Justeru, pembaca perlu membezakan antara:

dokumen yang didakwa wujud

dengan

dokumen yang sah dari sudut perlembagaan.

Kedua-duanya bukan perkara yang sama.

Apa yang akan berlaku selepas ini?

Antara perkara yang kini menjadi perhatian ialah:

1. Siasatan polis

Laporan polis yang dibuat Ismail dijangka menjadi asas kepada siasatan mengenai dakwaan paksaan tersebut.

2. Status Surat Cara Proklamasi

Persoalan utama ialah sama ada dokumen tersebut memenuhi semua proses yang diperlukan di bawah Undang-Undang Tubuh Negeri Sembilan.

3. Jawatankuasa Pendamai

Kerajaan negeri bercadang menggunakan jawatankuasa tersebut untuk mencari penyelesaian terhadap pertikaian adat.

4. Pendirian Undang Yang Empat

Perkembangan seterusnya daripada pihak yang mengemukakan dokumen tersebut juga akan diperhatikan.

5. Kedudukan institusi diraja

Isu ini akhirnya akan kembali kepada persoalan paling penting — bagaimana kedudukan Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan ditentukan mengikut peruntukan perlembagaan negeri.

Isu Negeri Sembilan kini memasuki fasa baharu selepas Menteri Besar Datuk Ismail Lasim tampil memberikan penjelasan secara terbuka.

Beliau mengakui tandatangannya terdapat pada Surat Cara Proklamasi yang tular, tetapi mendakwa ia dibuat tanpa rela hati dan secara paksaan.

Beliau juga telah membuat laporan polis dan menegaskan bahawa Kerajaan Negeri Sembilan menganggap dokumen tersebut tidak memenuhi proses Perkara 10 Undang-Undang Tubuh Negeri Sembilan 1959.

Pada masa sama, Ismail menegaskan sokongan penuh dan taat setia kepada Tuanku Muhriz.

Apa yang berlaku seterusnya bergantung kepada siasatan pihak berkuasa, kedudukan undang-undang dokumen tersebut dan usaha penyelesaian pertikaian adat.

Buat masa ini, jangan membuat kesimpulan mengenai siapa yang memaksa siapa atau siapa yang berada di belakang dokumen tersebut sehingga siasatan dan proses yang sewajarnya selesai.