Bolehkah Mahkamah Campur Tangan Urusan Diraja Negeri Sembilan? Analisis Penuh Krisis DKU & Injuksi Mahkamah 2026

Krisis adat diraja Negeri Sembilan semakin memuncak apabila Mahkamah Tinggi Seremban mengeluarkan injunksi menghalang sidang khas DKU dan pelantikan Yang Dipertuan Besar baharu. Apakah batas kuasa mahkamah dalam urusan diraja? Ikuti analisis perundangan lengkap berdasarkan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.

---

Krisis Diraja Negeri Sembilan Memasuki Fasa Baharu

Krisis diraja yang sedang berlaku di Negeri Sembilan memasuki fasa lebih serius apabila Mahkamah Tinggi Seremban mengeluarkan perintah injunksi ad interim pada 5 Jun 2026 bagi mengekalkan status quo sehingga pertikaian yang sedang dibicarakan diputuskan oleh mahkamah.

Perintah tersebut menghalang sebarang sidang khas Dewan Keadilan dan Undang (DKU) serta tindakan yang boleh mengubah kedudukan semasa, termasuk proses yang berkaitan dengan pelantikan Yang Dipertuan Besar yang baharu.

Pada masa yang sama, Setiausaha DKU, Raja Norazli Raja Nordin, memberi amaran bahawa mana-mana pihak yang melanggar perintah mahkamah boleh berdepan prosiding penghinaan mahkamah (contempt of court).

Situasi ini menimbulkan persoalan besar dalam kalangan masyarakat:

Bolehkah mahkamah campur tangan dalam urusan diraja dan adat istiadat Negeri Sembilan?

---

Latar Belakang Krisis DKU Negeri Sembilan

Kontroversi ini bermula pada April 2026 apabila sebahagian pihak dalam institusi adat Negeri Sembilan mengisytiharkan bahawa Yang Dipertuan Besar Negeri Sembilan, Tuanku Muhriz Tuanku Munawir, telah diturunkan daripada takhta dan seorang pengganti perlu dipilih.

Pertikaian yang timbul melibatkan beberapa isu utama:

• Pemecatan dan kesahihan kedudukan beberapa Undang Luak.
• Kesahan mesyuarat DKU yang diadakan.
• Tafsiran terhadap Fasal 10 dan Fasal 11 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.
• Prosedur pelantikan dan penurunan Yang Dipertuan Besar.
• Kuasa Setiausaha DKU serta kesahihan tindakan yang diambil oleh pihak-pihak berkaitan.

Susulan itu, saman pemula difailkan di Mahkamah Tinggi Seremban bagi mendapatkan tafsiran dan penentuan undang-undang berhubung pertikaian tersebut.

Pada 5 Jun 2026, Mahkamah Tinggi membenarkan permohonan injunksi sementara bagi memastikan tiada perubahan dibuat terhadap struktur dan kedudukan semasa DKU sehingga perbicaraan penuh selesai.

---

Bolehkah Mahkamah Campur Tangan Dalam Urusan Diraja?

Jawapan Ringkas: Ya, Tetapi Dalam Batas Tertentu

Mahkamah mempunyai kuasa untuk campur tangan dalam perkara yang melibatkan:

• Tafsiran undang-undang bertulis.
• Kesahan prosedur.
• Penyalahgunaan kuasa.
• Pelanggaran perlembagaan negeri.
• Ketidakpatuhan terhadap perintah mahkamah.

Namun demikian, mahkamah lazimnya tidak campur tangan dalam perkara yang semata-mata melibatkan adat istiadat atau prerogatif diraja yang tidak tertakluk kepada undang-undang bertulis.

---

1. Asas Kuasa Mahkamah

Undang-Undang Tubuh Negeri Sembilan Adalah Undang-Undang Bertulis

Walaupun Negeri Sembilan mempunyai sistem adat Perpatih yang unik, banyak aspek pentadbiran diraja telah diperincikan melalui Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.

Oleh sebab ia merupakan undang-undang bertulis, mahkamah mempunyai kuasa untuk:

• Mentafsir peruntukan yang dipertikaikan.
• Menentukan sama ada prosedur dipatuhi.
• Menilai kesahan sesuatu tindakan.

Dalam erti kata lain, mahkamah tidak menentukan siapa yang patut menjadi Yang Dipertuan Besar, tetapi boleh menentukan sama ada proses yang digunakan adalah sah di sisi undang-undang.

Perlembagaan Persekutuan Tidak Mengecualikan Semakan Kehakiman

Perkara 71 Perlembagaan Persekutuan menjamin kedudukan Raja-Raja Melayu mengikut perlembagaan negeri masing-masing.

Namun, jaminan tersebut tidak bermaksud semua tindakan yang melibatkan institusi diraja kebal daripada semakan mahkamah.

Apabila timbul pertikaian mengenai tafsiran undang-undang atau prosedur, mahkamah tetap mempunyai bidang kuasa untuk memberikan keputusan.

Tujuan Injunksi Ad Interim

Perintah injunksi yang diberikan bukanlah satu keputusan muktamad mengenai siapa yang benar atau salah.

Sebaliknya, ia bertujuan:

• Mengekalkan keadaan semasa.
• Mengelakkan kerosakan yang tidak dapat dipulihkan.
• Memastikan keputusan mahkamah nanti tidak menjadi sia-sia.

Ini merupakan amalan biasa dalam sistem perundangan moden.

---

2. Had Campur Tangan Mahkamah

Walaupun mahkamah mempunyai kuasa tertentu, terdapat juga batasan yang jelas.

Isu Adat Tulen Mungkin Tidak Boleh Diadili

Sekiranya sesuatu pertikaian hanya melibatkan tafsiran adat Perpatih tanpa melibatkan pelanggaran undang-undang bertulis, mahkamah boleh menganggap isu tersebut sebagai:

Non-justiciable — iaitu tidak sesuai diputuskan oleh mahkamah.

Dalam keadaan sedemikian, forum adat atau institusi yang diperuntukkan dalam Undang-Undang Tubuh biasanya lebih sesuai membuat keputusan.

Prinsip Yang Pernah Digunakan Mahkamah

Dalam beberapa kes terdahulu melibatkan institusi tradisional Melayu, mahkamah menunjukkan kecenderungan untuk menghormati mekanisme dalaman yang diwujudkan oleh perlembagaan negeri.

Namun apabila terdapat dakwaan bahawa:

• Prosedur tidak dipatuhi;
• Kuasa digunakan secara tidak sah;
• Mesyuarat diadakan tanpa bidang kuasa yang sah;

maka isu tersebut berubah menjadi persoalan undang-undang yang boleh diputuskan oleh mahkamah.

---

3. Risiko Penghinaan Mahkamah

Salah satu aspek paling penting dalam krisis semasa ialah isu penghinaan mahkamah.

Selepas sesuatu injunksi dikeluarkan, semua pihak yang mengetahui kewujudan perintah tersebut wajib mematuhinya sehingga ia dibatalkan atau diubah oleh mahkamah.

Jika mana-mana pihak:

• Mengadakan mesyuarat yang dilarang;
• Membuat pelantikan yang bercanggah dengan injunksi;
• Mengambil tindakan yang mengubah status quo;

mereka berpotensi berdepan prosiding penghinaan mahkamah.

Kesalahan ini boleh membawa kepada:

• Denda;
• Hukuman penjara;
• Perintah lain yang difikirkan sesuai oleh mahkamah.

Prinsip asasnya ialah tiada pihak boleh mengambil tindakan sendiri untuk mengatasi perintah mahkamah.

---

Implikasi Krisis Ini Terhadap Negeri Sembilan

1. Kestabilan Institusi Diraja

Pertikaian terbuka melibatkan institusi diraja boleh memberi kesan kepada persepsi awam dan menimbulkan ketidakpastian mengenai sistem pemerintahan negeri.

2. Kestabilan Politik Negeri

Krisis ini berlaku ketika Negeri Sembilan sedang berdepan perkembangan politik yang penting, termasuk pembubaran Dewan Undangan Negeri (DUN) dan persiapan menghadapi pilihan raya negeri.

3. Pengukuhan Prinsip Rule of Law

Apa pun keputusan akhir nanti, kes ini berpotensi menjadi rujukan penting dalam menentukan hubungan antara:

• Institusi diraja;
• Undang-Undang Tubuh Negeri;
• Kuasa mahkamah;
• Prinsip kedaulatan undang-undang.

Ia juga menguji sejauh mana sistem perlembagaan Malaysia mampu mengimbangi tradisi diraja dengan keperluan pentadbiran moden yang berasaskan undang-undang.

---

Kesimpulan

Secara prinsipnya, mahkamah boleh campur tangan dalam krisis diraja Negeri Sembilan apabila pertikaian melibatkan isu prosedur, tafsiran undang-undang atau pematuhan terhadap Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.

Namun mahkamah tidak berperanan menentukan adat atau menggantikan fungsi DKU dalam perkara yang benar-benar berada dalam ruang lingkup adat Perpatih.

Krisis semasa memperlihatkan pertembungan antara tradisi, institusi diraja dan prinsip kedaulatan undang-undang. Oleh itu, semua pihak sewajarnya menghormati proses kehakiman yang sedang berjalan dan menggunakan saluran undang-undang yang tersedia bagi menyelesaikan pertikaian.

Keputusan akhir mahkamah nanti berkemungkinan menjadi salah satu penanda aras paling penting dalam sejarah perlembagaan Negeri Sembilan moden.

---

Penafian:
Artikel ini merupakan ulasan perundangan umum berdasarkan maklumat yang tersedia kepada umum pada waktu penulisan. Ia bukan nasihat undang-undang profesional. Pembaca yang memerlukan pandangan khusus hendaklah mendapatkan nasihat daripada peguam bertauliah.