Tuanku Muhriz Diganti? Kenapa Kerajaan Negeri Sembilan Mahu Warta Penggantian

Kemelut di Negeri Sembilan kembali menjadi perhatian apabila kerajaan negeri mengarahkan proses pewartaan bagi menggantikan Tuanku Muhriz sebagai Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan.

Perkembangan terbaharu ini menarik perhatian kerana pada masa yang sama, Dewan Keadilan dan Undang (DKU) pula menegaskan bahawa Tuanku Muhriz masih kekal sebagai Yang di-Pertuan Besar yang sah.

Jadi, apa sebenarnya yang sedang berlaku?

Kerajaan Negeri mahu teruskan proses pewartaan

Pada 17 September 2026, Menteri Besar Negeri Sembilan, Datuk Ismail Lasim mengesahkan bahawa Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri telah membuat keputusan untuk menerima proklamasi yang dibuat oleh Undang Yang Empat pada 19 April lalu.

Menurut beliau, keputusan itu dibuat secara sebulat suara dalam mesyuarat Exco pada 15 September. Kerajaan negeri kemudiannya meminta Setiausaha Kerajaan Negeri meneruskan proses pewartaan mengikut peraturan yang sedia ada.

Dalam perkembangan sebelumnya, barisan Exco kerajaan negeri juga menyatakan bahawa proklamasi penurunan takhta Tuanku Muhriz adalah sah dan menyatakan bahawa Tuanku Nadzaruddin Tuanku Ja'afar merupakan Yang di-Pertuan Besar yang baharu.

DKU pula kata Tuanku Muhriz masih kekal

Pada hari yang sama, DKU Negeri Sembilan mengeluarkan pendirian yang berbeza.

DKU menegaskan bahawa Tuanku Muhriz masih merupakan Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan dan tiada kekosongan jawatan berlaku.

DKU juga menyatakan bahawa Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri dan kerajaan negeri tidak mempunyai bidang kuasa untuk menentukan kesahan proklamasi tersebut atau kedudukan Yang di-Pertuan Besar.

Malah, DKU menyatakan bahawa kenyataan kerajaan negeri bertarikh 16 September tidak mempunyai kesan dari sudut undang-undang. Ini bermakna sekarang terdapat dua pendirian yang bertentangan mengenai kedudukan Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan.

Kenapa proklamasi 19 April menjadi isu utama?

Untuk faham kemelut ini, kita perlu kembali kepada 19 April 2026. Pada tarikh tersebut, satu proklamasi berkaitan penurunan Tuanku Muhriz telah dikeluarkan oleh Undang Yang Empat bersama Tunku Besar Tampin dan Datuk Syahbandar Sungai Ujong.

Proklamasi kedua pula menetapkan Tuanku Nadzaruddin Tuanku Ja'afar sebagai pengganti. Kerajaan negeri kini mengambil pendirian bahawa proses tersebut telah disempurnakan mengikut Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.

Antara perkara yang dirujuk kerajaan negeri ialah Perkara 10 UUTKNS 1959 serta kedudukan Undang Yang Empat dalam urusan pemilihan dan penurunan takhta. Tetapi DKU mempertikaikan kesahan proses tersebut.

Menurut DKU, antaranya, tiada siasatan mengikut Perkara X(1) dilaksanakan dan tiga daripada empat individu yang menandatangani proklamasi pada ketika itu didakwa tidak memegang jawatan Undang. DKU juga berpendapat kecacatan tersebut tidak boleh diperbaiki hanya melalui keputusan kerajaan negeri.

Jadi, siapa sebenarnya yang mempunyai kuasa?

Inilah persoalan paling besar dalam kemelut ini. Isunya bukan semata-mata siapa yang menyokong Tuanku Muhriz atau Tuanku Nadzaruddin. Sebaliknya, ia berkaitan dengan persoalan:

Apakah proses yang sah untuk menurunkan seorang Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan?

Siapakah pihak yang mempunyai kuasa menentukan sama ada sesuatu proklamasi itu sah atau tidak?

Kerajaan negeri merujuk kepada peruntukan dalam UUTKNS dan menganggap proklamasi berkenaan telah disempurnakan.

DKU pula mengambil pendirian bahawa perkara berkaitan pemilihan, pelantikan dan penurunan Yang di-Pertuan Besar berada dalam bidang kuasa adat dan perlembagaan tertentu yang melibatkan DKU.

Pertikaian inilah yang menjadikan isu Negeri Sembilan jauh lebih kompleks daripada sekadar pertukaran seorang pemerintah.

Lebih menarik, isu ini sudah sampai ke mahkamah

Satu lagi perkara yang tidak boleh diketepikan ialah pertikaian undang-undang masih berjalan. DKU menyatakan perkara berkaitan proklamasi tersebut sedang dalam prosiding di Mahkamah Tinggi Seremban.

Menurut DKU, sebelum ini terdapat injunksi interim yang bertujuan mengekalkan status quo dan semua pihak perlu menghormati proses mahkamah.

Justeru, perkembangan selepas ini sangat bergantung kepada bagaimana pertikaian tersebut diselesaikan melalui proses undang-undang.

Kenapa isu ini mendapat perhatian ramai?

Bagi orang awam, persoalannya mudah. Siapa sebenarnya Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan sekarang?

Kerajaan negeri pada 16 September menyatakan proklamasi itu sah dan Tuanku Nadzaruddin ialah pengganti. Pada 17 September pula, Menteri Besar mengarahkan proses pewartaan diteruskan.

Tetapi pada masa yang sama, DKU mengatakan Tuanku Muhriz masih kekal sebagai Yang di-Pertuan Besar dan menolak kesan undang-undang keputusan kerajaan negeri tersebut.

Sebab itulah isu ini menjadi semakin rumit. Bukan kerana tiada kenyataan rasmi, tetapi kerana terdapat kenyataan rasmi daripada pihak-pihak berautoriti yang membawa pendirian berbeza.

Apa yang kita boleh jangka selepas ini?

Perkembangan paling penting untuk diperhatikan ialah proses pewartaan, prosiding mahkamah dan sebarang keputusan rasmi berkaitan kesahan proklamasi tersebut. 

Selagi pertikaian mengenai proses dan bidang kuasa belum diselesaikan, adalah lebih tepat untuk orang ramai membezakan antara:

• pendirian kerajaan negeri;
• pendirian DKU;
• proklamasi yang menjadi pertikaian; dan
• kedudukan dari sudut keputusan mahkamah.

Buat masa ini, kedua-dua pihak mempunyai pendirian yang jelas tetapi bercanggah mengenai kesahan proses tersebut.

Kes Negeri Sembilan ini nampaknya masih jauh daripada selesai.